κ. Νομάρχες, κ. Δήμαρχοι, κ. εκπρόσωποι της Αυτοδιοίκησης, κ Πρόεδροι – εκπρόσωποι Εργατικών Κέντρων, κ. εκπρόσωποι (αρχών)-φορέων, φίλες και φίλοι από ολόκληρη την Κρήτη που παρευρίσκεστε εδώ στην κορυφαία εκδήλωση της Παγκρήτιας ενωτικής Πρωτομαγιάς. Θα είναι μάταιο να προσπαθήσω να κρύψω τη συγκίνησή μου αυτή την ημέρα του Μάη, σ’ αυτόν τον Παγκρήτιο εορτασμό που γίνεται στον τόπο που πρέπει και με τον τρόπο που πρέπει: Δηλαδή πέρα και πάνω από πολιτικές, ιδεολογικές, θρησκευτικές πεποιθήσεις, αποδίδοντας φόρο τιμής στον πρωτεργάτη αγωνιστή Σ.Κ. Τέτοιον εορτασμό είχαμε ονειρευτεί μαζί με τον Λυκ. Καλλέργη, ήδη από το 1986, καθώς εργαζόμουν μαζί του για την σύσταση του Ιδρύματος «Σ.Κ.».

Πάνε 82 χρόνια φίλες και φίλοι από το θάνατο του Σ.Κ. σ’ αυτόν ακριβώς το χώρο, αλλά η ανάμνησή του είναι εδώ, το πνεύμα του είναι εδώ και εμείς είμαστε εδώ αναθυμούμενοι σήμερα τον πρώτο γιορτασμό της εργ. Πρωτομαγιάς και φοβούμενοι πως κάποια από τα αιτήματα του τότε επανέρχονται σαν αιτήματα του σήμερα.

ΣΥΜΠΙΠΤΕΙ φέτος η Εργατική Πρωτομαγιά με την έκρηξη της επισιτιστικής κρίσης, που πλήττει δεκάδες χώρες και εκατοντάδες εκατομμύρια κατοίκων του πλανήτη, τους οποίους θερίζουν η πείνα και η εξαθλίωση. Η 1η του Μάη φέτος πέρασε με επεισόδια και διαδηλώσεις, παγκόσμια όπως γνωρίζετε, με πιο αισθητή την αγανάκτηση για την οικονομική ύφεση που αντιμετωπίζουν οι πολίτες σ’ όλο τον κόσμο. Τα επεισόδια στην Αμερική δεν μας αφήνουν αδιάφορους, όπως και τα έκτροπα στην Τουρκία, στις Φιλιππίνες και σε όλη την Ασία. Έκαναν το αυτονόητο οι άνθρωποι, να διαμαρτυρηθούν για την τρελή άνοδο του πετρελαίου και την κούρσα ανόδου που κάνουν τα τρόφιμα. Η ακρίβεια είναι το υπ’ αριθμόν ένα πρόβλημα που ίσως να φέρει ανακατατάξεις διεθνείς, ίσως και αντιδράσεις και ξεσηκωμούς προς καθετί καταπιεστικό και άδικο για το κοινωνικό σύνολο.

Με δεδομένο αυτό το σκηνικό εορτασμού της φετεινής πρωτομαγιάς θα προσπαθήσω ν’ ακουμπήσω τα κύρια γεγονότα της ζωής του Καλλέργη αλλά περισσότερο με ενδιαφέρει ν’ ακουμπήσω τις ευαίσθητες χορδές σας. Γιατί ο Σ.Κ. φίλες και φίλοι είναι πάνω απ’ όλα συναίσθημα. Με το συναίσθημα λειτουργούσε, απόδειξη το ότι η κοσμοθεωρία του μοιάζει και είναι ουτοπική. Χαρακτηριστικό για τη σημασία που έδιδε στο συναίσθημα ο Κ είναι κάποιο άρθρο που είχε γράψει με τίτλο «Ποίοι θα είναι οι συνεργάται μας» εννοεί αρθρογράφοι στην εφημερίδα. «Συνεργάται μας, θα είναι (έγραφε) εκείνοι οι οποίοι οπόταν γράφουν, θα βουτούν την πέννα τους όχι στο μελάνι αλλά στο αίμα της καρδιάς τους»!

Γεννημένος στο Χουμέρι το 1865, γιος του οπλαρχηγού Γεωργίου Καλλέργη και της Ειρήνης βρέθηκε από νωρίς στην Αθήνα μέσα σε συνθήκες έντονης καταπίεσης από τον αυταρχικό πατέρα. Τελείωσε το γυμνάσιο, γράφτηκε στην Αρχιτεκτονική σχολή του Πολυτεχνείου από την οποία όμως δεν επρόκειτο ποτέ να αποφοιτήσει διότι εν τω μεταξύ αφιερώθηκε ολοκληρωτικά στους κοινωνικούς αγώνες.

Αν και ξεκίνησε τη ζωή του απομονωμένος εδώ σ’ αυτή τη γωνιά του Μυλοποτάμου, επεδίωξε ταχύτατα να συνδεθεί με διεθνείς κύκλους. Γνώστης των διεθνών εξελίξεων ο Καλλέργης προχώρησε στην ίδρυση του Κεντρικού Σοσιαλιστικού Συλλόγου το 1890 ενώ η εφημερίδα του «Σοσιαλιστής», που εκδόθηκε επίσης το 1890, διέθετε αντιπροσώπους από το Λονδίνο ως την Καλκούτα και από τη Σεβαστούπολη ως το Κάιρο και έτσι διέθετε διεθνή ενημέρωση!

Μετά την πρώτη Πρωτομαγιά του Σικάγου με τα αιματηρά γεγονότα το 1886, η Εργ, Πρωτομαγιά γίνεται Παγκόσμιο σύμβολο Αντίστασης.

Στην Ελλάδα μόνο ο Σ.Κ. συνέλαβε την τεράστια πολιτική σημασία και τη διάσταση του εορτασμού της Πρωτομαγιάς, που από γιορτή των λουλουδιών έγινε πια σύμβολο κοινωνικών αγώνων. Έτσι αφού ενημερώνεται τι συμβαίνει στον έξω κόσμο αποφασίζει και διοργανώνει εορτασμό της Πρωτομαγιά το 1893, πριν από 115 χρόνια στις 2 του Μάη, ημέρα Κυριακή 5μ.μ. στο Παναθηναϊκό Στάδιο μπροστά σε 2000 ανθρώπους. Ανεβασμένος πάνω σε μια πέτρα, με βροντερή φωνή εξηγεί το συμβολισμό της Πρωτομαγιάς, μιλά για τους αγώνες της εργ. Τάξης και διαβάζει το ψήφισμα της συγκέντρωσης με βασικά αιτήματα την αργία της Κυριακής, την 8ωρη εργασία και τη σύνταξη.

Ποια είναι τα αιτήματα που αναφέρονται στο ψήφισμα:

• α) Την Κυριακή να κλείωσι τα καταστήματα και τα εργοστάσια καθ’ όλην την ημέραν και οι πολίται να αναπαύονται.
• β) Οι εργάται και οι μισθωτοί να εργάζονται 8 ώρες την ημέραν.
• γ) Να απονέμεται σύνταξις εις τους εκ της εργασίας παθόντας και καταστάντας ανικάνους, προς συντήρησιν εαυτών και της οικογενείας των.
• δ) Να καταργηθώσιν αι θανατικαί εκτελέσεις.
• ε) Να καταργηθεί η διά χρέη προσωπική κράτησις και
• στ) Το Διοικητικό Συμβούλιον του Κεντρικού Συλλόγου να επιδώσει το Ψήφισμα τούτο εις την Βουλήν».

Το Ψήφισμα που διαβάστηκε από τον Καλλέργη το υπέγραψαν επί τόπου 500 άτομα. Όμως καθώς η επίδοσή του στη Βουλή καθυστέρησε περίπου επτά μήνες, εν τω μεταξύ είχαν μαζευτεί 2.000 υπογραφές. Όταν ο πρόεδρος της Βουλής παρέλαβε επιτέλους το Ψήφισμα ο Καλλέργης ανέβηκε στο θεωρείο των δημοσιογράφων, περιμένοντας να ακούσει τον πρόεδρο να το διαβάζει, κάτι που όμως δεν έγινε. Αυτό προκάλεσε την έντονη αντίδραση του Καλλέργη, ο οποίος ξαφνικά και από τα δημοσιογραφικά θεωρεία άρχισε ο ίδιος να διαβάζει μεγαλόφωνα το περιεχόμενο του Ψηφίσματος. Αμέσως αστυνομικοί τον συνέλαβαν και τον τράβηξαν έξω από την αίθουσα της Βουλής. Ο Καλλέργης ξυλοκοπήθηκε τότε από τα όργανα της τάξης και στη συνέχεια δικάστηκε σε 12 ημέρες φυλάκιση. Έτσι, έληξε η πρώτη στην Ελλάδα Εργατική Πρωτομαγιά και τα γεγονότα που συνδέθηκαν με αυτή.

Τα χρόνια που ακολούθησαν ήταν δύσκολα. Έγιναν διώξεις σε βάρος του, γύρισε στην Κρήτη και εκλέχθηκε πληρεξούσιος της Κρητικής Πολιτείας. Το 1908 παντρεύτηκε τη Μαρία Γιακουμάκη και απόκτησαν 7 παιδιά στα οποία έδωσε αρχαία ελληνικά ονόματα. Είχα την τύχη να γνωρίσω όλα σχεδόν τα παιδιά του. Mου έχουν διηγηθεί άπειρες λεπτομέρειες από τη ζωή του οι οποίες με βοήθησαν να σχηματίσω μια πλήρη εικόνα του.

Ας δούμε όμως την ουσία. Η μελέτη των ντοκουμέντων αποκαλύπτει την ανιδιοτελή αφοσίωση του Σ.Κ. σ’ έναν συλλογικό αγώνα, αλλά και τις ηθικές και ανθρωπιστικές παραμέτρους της πολιτικής σκέψης του. «Πάντες δι έκαστον και έκαστος δια πάντας» είναι η μνημειώδης φράση που εκτός από την ιδεολογία, εκφράζει και συμπυκνώνει τον ανθρωπισμό του Καλλέργη. Ουτοπικό ασφαλώς ηχεί το αίτημα να ζει το σύνολο για το άτομο και το άτομο για το σύνολο, αλλά μας δονεί με τη λακωνικότητα και την οικουμενικότητά του, περιέχει δε και το σπέρμα της εθελοντικής ιδέας, της κοινωνίας των πολιτών.

Και για να ολοκληρώσω: Εδώ σ’ αυτό το χώρο φίλες και φίλοι παρέδωσε το πνεύμα του ο Σ.Κ. το έτος 1926 σε ηλικία 61 ετών πάμπτωχος. Ο Γιάννης Κορδάτος γράφει επί λέξει πως ο Σ.Κ. ήταν ο αγωνιστής που πλησίασε πιο πολύ τις μάζες, που καταδιώχθηκε, φυλακίστηκε, έχασε την περιουσία του, δυστύχησε αλλά ίσαμε τα τελευταία του διατήρησε την πίστη του στις ιδέες και τις αρχές του.

Στη μνήμη μας και στη μνήμη των επερχομένων ο Καλλέργης παραδίδεται μεγάλος. Ένα πνεύμα ακτινοβόλο και φεγγερό. Μπροστά στη δύσκολη σημερινή συγκυρία η μορφή του διαστέλλεται και το βλέμμα του, αυστηρό, απορημένο μα και στοργικό συγχρόνως βάζει τον καθένα μας μπροστά στις ευθύνες του.

Φίλες και φίλοι από ολόκληρη την Κρήτη, άνθρωποι του μόχθου, άνθρωποι του πνεύματος, όλοι εσείς που βρίσκεστε σήμερα εδώ διότι έχετε ελεύθερο πνεύμα και πίστη στη δημοκρατία, εσείς που δεν βάζετε σύνορα στη σκέψη και στη γνώση, όλοι εσείς παρακαλώ να στρέψετε για λίγο το βλέμμα σας προς τον άνθρωπο αυτό πού υπηρέτησε με συνέπεια τις αρχές και τα πιστεύω του. Στο σεμνό αγωνιστή που μας κοιτάζει στοχαστικός μέσα από το άγαλμα του Γιάννη Παρμακέλη. Του αξίζει κάθε αναγνώριση και δικαίωση.

Σας ευχαριστώ από καρδιάς.